Tworzenie i edycja oraz nawigacja po dokumencie
Podstawowe zadanie, do ktrego wykorzystywane s edytory tekstu, to redagowanie i edycja dokumentw tekstowych. Wspczesne wersje aplikacji tego rodzaju maj oczywicie duo wicej moliwoci. W tej czci zajmiemy si prawie wycznie t podstawow funkcj. Po uruchomieniu programu Microsoft Word z menu Start, w oknie dokumentu zostanie utworzony nowy pusty dokument, w ktrym bdzie zastosowany wybrany styl akapitu. Po instalacji wybranym stylem jest normalny. Mona to zmodyfikowa, wybierajc Opcje z menu Narzdzia i na zakadce Edycja wybra inny na licie Domylny styl akapitu. Mamy do dyspozycji zdefiniowane w programie style. Mona oczywicie dodawa wasne nowe style lub modyfikowa istniejce. Najlepiej jednak stosowa styl normalny i nie zmienia jego parametrw. W edytorze Microsoft Word w wersji 2003 normalny styl ma wybrane wyrwnanie akapitu do lewej, czcionk Times New Roman o wielkoci 12 punktw, pojedynczy odstp midzy wierszami i zerowe odlegoci przed i po akapicie oraz brak wcicia pierwszego wiersza akapitu. W tej i kolejnych czciach niniejszego rozdziau bliej opisz najwaniejsze wymienione tu elementy formatowania dokumentu. Po rozpoczciu pracy z programem mamy w oknie dokumentu pusty arkusz formatu A4. Nieco trudniej pracuje si osobie niewidomej nad dokumentem w edytorach dziaajcych w rodowisku Windows, poniewa najwikszym uatwieniem dla uytkownika jest moliwo staego podgldu wynikw swojej pracy na ekranie. Twrcy oprogramowania przyjli zaoenie, e na ekranie monitora wida praktycznie identycznie wywietlony dokument jak na przyszym wydruku na papierze. Korzystajc z programw czytajcych ekran, mona jednak kontrolowa parametry akapitw i czcionek oraz stosownie je modyfikowa. Wymaga to od osoby niewidomej czy sabowidzcej wicej uwagi i jest nieco bardziej czasochonne, ale moliwe do wykonania. 
W tej czci rozdziau przedstawi podstawowe zasady wprowadzania tekstu do dokumentu, wprowadzanie zmian i poprawek oraz zasady dzielenia tekstu na akapity, wiersze i strony. Napisz rwnie o uyciu tabulatorw i ustawianiu ich parametrw. Dopiero nastpnym krokiem bdzie formatowanie, czyli nadawanie dokumentowi czytelnego i przejrzystego wygldu. Proponuj w taki wanie sposb podzieli prac nad redagowanym dokumentem. Najpierw wprowadzamy tekst, zgodnie z podanymi tutaj zasadami, a pniej go formatujemy. Taka organizacja pracy pozwoli lepiej zapanowa nad ukadem treci na stronie i w caym dokumencie. 
Na pocztek warto ustali znaczenie najwaniejszych poj zwizanych z edycj dokumentu tekstowego. Podstawow jednostk logiczn naszego dokumentu bdzie akapit (z ac. a capite, co dosownie znaczy od gowy, czyli inaczej od pocztku). Akapit bdzie wic stanowi pewn cao, na przykad zawiera jedn myl lub bdzie w inny sposb spjny treciowo. Pierwszy akapit rozpoczyna si zawsze na pocztku dokumentu. Po utworzeniu nowego dokumentu kursor ustawia si na pocztku pierwszego akapitu, czyli na pocztku dokumentu, a tu za nim znajduje si znak koca tego pierwszego akapitu. W miar wpisywania tekstu znak koca akapitu przesuwa si i zawsze znajduje si na kocu aktualnie redagowanego akapitu. Kade nacinicie klawisza Enter powoduje wstawienie znaku koca akapitu, czyli jednoczesne utworzenie nowego pustego akapitu, ktry zaczyna si za znakiem koca akapitu poprzedniego, a koczy na wasnym znaku. Niedopuszczalne s w edytorze tekstu puste akapity, ktre powstaj podczas wielokrotnego naciskania klawisza Enter. Jeeli na przykad po zakoczeniu akapitu naciniemy Enter, zostanie utworzony nowy pusty akapit. Jeli ma to by ju koniec caego tekstu, to tego ostatniego Entera by nie powinno. Pomidzy akapitami te nie wolno tworzy pustych akapitw. Czsto robi si to w celu poprawy czytelnoci dokumentu i rozsunicia akapitw z tekstem od siebie. Jest to bd, poniewa do tego suy jeden z parametrw formatowania, o ktrym napisz wicej w czci o formatowaniu akapitu. Pamitajmy te, e kade nacinicie klawisza Enter tworzy nowy akapit i jednoczenie przenosi kursor do nowego wiersza. Wiersz jest z kolei jednostk akapitu. W tym podrczniku pojcie wiersza bdzie rwnowane z wersem lub lini tekstu. Kady akapit zaczyna si wic zawsze od nowego wiersza. Naley jednak rozrni podzia na wiersze od podziau na akapity. Przed omwieniem kwestii podziau dokumentu na wiersze wyjanijmy sobie najpierw pojcie kolumny. Istnieje kilka definicji. Na potrzeby tego podrcznika umwmy si, e kolumna to zadrukowany prostoktny obszar strony rwnolegy do jej krawdzi. Taka kolumna jest oddzielona od krawdzi arkusza marginesami grnym, dolnym, lewym i prawym. W zalenoci od szerokoci tych marginesw do zapisania i zadrukowania pozostaje nam okrelony Obszar, czyli nasza kolumna wsza i krtsza od caej strony o wielko poszczeglnych marginesw. Wikszo drukarek uywanych w domu i w biurze wykorzystuje maksymalny rozmiar arkusza papieru A4, czyli 210 milimetrw szerokoci i 297 milimetrw dugoci. Kolejny parametr, jaki musimy ustali, to orientacja naszego arkusza. Najczciej stosuje si pionow, a wic dugo kartki A4 bdzie jej wysokoci. Wracajc do kolumn, to redagowane przez nas dokumenty bd miay jedn kolumn na caej stronie. Oczywicie mona stron podzieli na wicej pionowych kolumn, ale tekst w takiej formie nie jest zbyt czytelny dla osoby niewidomej korzystajcej z programu odczytujcego ekran. Podsumowujc, redagujemy dokument na stronach formatu A4 w pionie, z jedn kolumn, czyli obszarem do zadrukowania oddzielonym od krawdzi strony marginesami, a tekst jest podzielony na akapity znajdujce si jeden pod drugim. Rodzaje marginesw i ich szeroko zostan opisane dalej. Teraz wrcimy do podziau na wiersze. Jeden wiersz moe mie maksymalnie tak szeroko jak kolumna. Jeeli wprowadzamy tekst w ramach okrelonego akapitu i kursor dojdzie do prawej krawdzi kolumny, to wtedy program automatycznie przeniesie go do nastpnego wiersza. Nie wolno w takim przypadku przenosi kursora, wymuszajc koniec wiersza. Wymuszanie nowego wiersza jest uzasadnione tylko w dwch przypadkach. Pierwszy ju poznalimy  to tworzenie nowego akapitu. Wraz z kocem akapitu zakoczy si wiersz i kursor ustawi si na pocztku pierwszego wiersza w nowym akapicie. To, kiedy moemy tworzy nowy akapit, zostao ju opisane wyej. Program Microsoft Word dopuszcza rwnie wymuszanie podziau wiersza w ramach tego samego akapitu. Suy do tego skrt Shift+Enter. Po jego naciniciu, niezalenie od tego, w jakiej pozycji jest kursor, czy jest porodku kolumny, czy na jej pocztku, w miejscu, gdzie si znajduje, zostanie wstawiony znak koca wiersza i kursor przeskoczy do pocztku nowej linii tekstu. W miejscu, gdzie wstawilimy znak koca wiersza, zawsze bdzie si on koczy, ale akapit bdzie dalej ten sam. Naley to rozrnia, poniewa jest to bardzo istotne podczas formatowania akapitu. Pozostaje nam jeszcze sprawa podziau dokumentu na strony. Odbywa si to analogicznie jak podzia na wiersze. Jeeli piszemy cigy tekst, to program sam dzieli go na strony. Gdy zapenimy treci przestrze przeznaczon na danej stronie na kolumn, dodawana jest nowa strona na kocu dokumentu itd. Moemy rwnie wymusi koniec strony czciowo zapisanej. Suy do tego skrt Control+Enter. Wymuszanie nowej strony stosuje si na przykad wtedy, gdy skoczymy rozdzia redagowanego tekstu i zaczynamy nowy lub z innych powodw kolejn cz tekstu chcemy rozpocz od nowej strony. Znaki koca wiersza, koca strony i koca akapitu, wprowadzone stosownymi skrtami klawiaturowymi przez uytkownika, to dla programu znaki, ktre mona usuwa bardzo podobnie jak usuwa si zwyke litery z treci dokumentu. Standardowo s one niewidoczne na ekranie podczas pracy w oknie dokumentu i oczywicie nie bd drukowane. Istnieje jednak moliwo wczenia podgldu wymienionych wyej tzw. znakw niedrukowalnych na ekranie. W tym celu w menu Narzdzia wybieramy Opcje i na zakadce Widok wywietlonego okna dialogowego zaznaczamy pole wyboru o nazwie Wszystko w grupie Znaczniki formatowania. W zalenoci od programu, jakiego uywamy do odczytywania ekranu, prawdopodobnie bdzie moliwe sprawdzenie, w ktrym miejscu znalaz si okrelony znak formatujcy. Takie ustawienia mog przeszkadza w czytaniu dokumentw tekstowych, dlatego opcj t najlepiej uaktywnia tylko podczas redagowania wasnych tekstw. Zauwamy, e jeeli ustawimy kursor przed dowolnym niedrukowalnym znakiem formatujcym i naciniemy klawisz Delete, to zostanie on usunity i np. jeli by to znak koca linii, to wiersze zostan poczone. Tym sposobem nie mona jedynie usun ostatniego znaku koca akapitu w dokumencie, poniewa jest to jednoczenie koniec caego dokumentu. wiadomo istnienia w tekcie znakw, ktrych zadaniem jest podzia treci w dokumencie, jest bardzo wana. Trzeba je rozrnia i stosowa we waciwy sposb. Na pozr wydaje si, e naciskajc Enter, przechodzimy do nowej linii, a okazuje si, e tworzymy nowy akapit. Wicej o formatowaniu akapitw znajduje si w dalszej czci tego rozdziau. Kolejnym wanym znakiem, ktrego zadaniem jest rozmieszczanie treci na stronie, jest tabulator. Nie widzc podgldu dokumentu na ekranie, mona bardzo precyzyjnie rozoy w poziomie tekst na stronie, uywajc tych wanie znakw. Zanim przejd do opisania sposobu ich uycia wycznie z klawiatury i bez podgldu dokumentu opisz krtko na pozr prost spraw, a mianowicie wprowadzanie tekstu do dokumentu i dokonywanie poprawek. 
Opisujc wprowadzanie tekstu, zakadam, e Czytelnik zna ukad klawiatury i potrafi wpisa kady dostpny z niej znak. Jeeli wpisujemy tekst do nowego pustego dokumentu, to ostatni znak koca akapitu, bdcy kocem caego dokumentu, przesuwa si i zawsze bdzie znajdowa si na kocu caego tekstu. Mona oczywicie dopisywa tekst wewntrz istniejcej ju treci. Wtedy w miejscu, w ktrym znajduje si kursor, bd pojawia si nowe znaki, a cay tekst si rozsunie. Stanie si tak, jeeli edytor bdzie w trybie wstawiania. Moliwy jest jeszcze drugi tryb pracy programu, a mianowicie zastpowania. Wtedy wprowadzane wewntrz tekstu znaki zastpi kady kolejny znak znajdujcy si na prawo od kursora. Pomidzy wspomnianymi trybami moemy szybko przecza si klawiszem Insert. Osoby niewidome musz uwaa podczas korzystania z trybu zastpowania, poniewa nie majc podgldu ekranu mona w bardzo atwy sposb skasowa istniejc tre. Bezpieczniejsze w tym przypadku wydaje si uycie trybu wstawiania i, jeeli bdzie taka potrzeba, pniejsze kasowanie niepotrzebnych ju fragmentw. Wprowadzanie znakw liter, cyfr i rnorodnych znakw specjalnych nie wymaga wyjaniania. Chciabym tylko krtko zatrzyma si nad uyciem spacji. Pomidzy wyrazami dopuszczalne jest stosowanie tylko jednego znaku odstpu. Dwie lub wicej spacje obok siebie to bd. Aby zwikszy odstpy midzy wyrazami, naley stosowa specjalne formatowanie znakw lub wykorzysta tabulatory. Redagujc dokument, pamitajmy rwnie o tzw. nierozdzielajcej spacji. To, podobnie jak zwyka spacja, znak niedrukowalny i na wydruku wyglda on identycznie jak zwyky odstp. Rnica polega na tym, e wyrazy oddzielone tak nierozdzielajc spacj nie bd przenoszone do dwch rnych wierszy. Jeeli wic zdarzy si taka sytuacja, e dwa wyrazy znajd si na wysokoci prawego marginesu i pomidzy nimi wypadnie podzia wiersza, to albo zostan przeniesione obydwa albo wcale. Oczywicie takich wyrazw, pomidzy ktrymi znajdzie si nierozdzielajca spacja, moe by dowolna ilo. Do wprowadzenia znaku nierozdzielajcej spacji suy skrt Control+Shift+Spacja. Znak ten stosuje si, gdy zgodnie z zasadami pisowni nie moemy pozostawi jednoliterowych wyrazw na kocu wiersza lub wpisujemy numer telefonu, rachunku bankowego lub inny cig znakw i zaley nam na tym, aby nie by on zamany i znalaz si w jednym wierszu. Warto pamita o nierozdzielajcej spacji ju podczas wpisywania tekstu do dokumentu, znacznie uatwia to jego pniejsze formatowanie. 
Teraz kilka zda o tym, jak bez uycia myszy i podgldu poziomej linijki ustawia parametry i wstawia znaki tabulatora. Klawisz, ktry bdzie te znaki wstawia, to Tab. Zadaniem znaku tabulacji jest precyzyjne rozmieszczenie tekstu na stronie w obrbie wiersza, czyli w poziomie, np. w sposb zbliony jak w tabeli. Znak tabulacji wstawiony pomidzy dwoma wyrazami moe rozsun je na pewn odlego. Moemy ustali stae miejsca, gdzie pomidzy lewym a prawym marginesem strony bd punkty, do ktrych przeskoczy kursor po kolejnym naciniciu klawisza Tab. Moemy wic rozplanowa pooenie dowolnej liczby tabulatorw na caej szerokoci kolumny, czyli obszaru strony przeznaczonego do zadrukowania. Jak zostao to opisane wyej, pracujemy na stronach formatu A4 w pooeniu pionowym, czyli 210 milimetrw szerokoci i 297 milimetrw wysokoci. Kada strona ma swoje marginesy. Wicej o tych marginesach napisaem w tym rozdziale, w czci o ustawieniach strony. Standardowe wielkoci czterech marginesw, czyli grnego, dolnego, lewego i prawego, wynosz po 2,5 cm kady. Do planowania rozmieszczenia tabulatorw bd nas interesoway tylko lewy i prawy margines strony. Jeeli strona formatu A4 ma szeroko 21 centymetrw, a standardowy lewy i prawy margines to cznie 5 centymetrw, to do zapisania pozostaje kolumna o szerokoci 16 centymetrw. Na tych szesnastu centymetrach moemy ulokowa miejsca na tabulatory. Jeeli nie ustawimy adnych wasnych tabulatorw, to standardowo, po kadym naciniciu klawisza Tab kursor przeskoczy o 1,25 centymetra. Podobnie jak w przypadku spacji, nieprawidowe jest umieszczanie dwch lub wicej znakw tabulacji obok siebie. Wynika z tego, e jeeli chcemy rozmieci tekst w sposb podobny jak w tabeli, np. eby w kilku wierszach dane pokryway si w pionie, musimy ustawi wasne tabulatory. Opisz to na przykadach. Wyobramy sobie, e chcemy umieci w tekcie list kilku osb. Dla kadej osoby podamy imi, nazwisko i miejscowo. Nie chcemy tworzy tabeli, tylko umieci dane rwno w kolumnach, a dane jednej osoby w jednym wierszu, imi pod imieniem, nazwisko pod nazwiskiem i miejscowo pod miejscowoci, a pierwszy wiersz bdzie nagwkowy. Najprostszym sposobem takiego rozmieszczenia tekstu bdzie wanie uycie tabulatorw. Ustawimy pooenie dwch tabulatorw, poniewa pierwsza kolumna z imionami bdzie zawsze zaczyna si od koca lewego marginesu. Miejsce, w ktrym zaczyna si tekst, a koczy lewy margines, to dla nas punkt zero. Kolumna z nazwiskami bdzie lekko przesunita i moe zaczyna si od pitego centymetra, tak aby na tych piciu centymetrach zmieciy si imiona i nie zleway si z nazwiskami. Nastpnie na dwunastym centymetrze bd rozpoczyna si nazwy miejscowoci. Jeeli zdefiniujemy, e pierwszy tabulator w kadym wierszu ma znajdowa si na pitym centymetrze, a drugi na dwunastym, to po wpisaniu imienia naciskamy klawisz Tab i kursor przeskoczy zawsze na pity centymetr, liczc od koca lewego marginesu, i tam zaczniemy wpisywa nazwisko. Niezalenie od dugoci imienia kursor zawsze przeskoczy o tak odlego, aby zatrzyma si na pitym centymetrze od koca lewego marginesu. Teraz wpisujemy nazwisko danej osoby i znowu naciskamy klawisz Tab. Tym razem kursor przeskoczy na dwunasty centymetr, liczc rwnie od naszego punktu zero, i tam zaczniemy wpisywa nazw miejscowoci. Po zakoczeniu wprowadzania danych o jednej osobie moemy nacisn Shift+Enter, co spowoduje wstawienie znaku koca wiersza i ustawienie kursora na pocztku nowej linii, w ktrej dane mona wpisywa w analogiczny sposb. Teraz o tym, jak ustawi pooenie tabulatorw w wierszu. Przed rozpoczciem wprowadzania tekstu rozdzielonego tabulatorami musimy wskaza miejsca, w ktrych maj si one znale, i to, jakie bd miay parametry. W tym celu z menu Format wybieramy polecenie Tabulatory, co spowoduje wywietlenie okna dialogowego o tym samym tytule. W pierwszym polu edycyjnym, nazwanym Pooenie tabulatorw, wpiszemy liczb bdc wanie podanym w centymetrach miejscem na pierwszy tabulator, liczc od koca lewego marginesu strony. Wpiszemy wic 5. Nastpne pole edycyjne to rozmiar domylnego tabulatora, pozostawiamy go bez zmian. Teraz przechodzimy do wyboru jednej z opcji dotyczcych wyrwnania tabulatora. Na potrzeby tego przykadu wybierzemy opcj do lewej. Oznacza to, e po wpisaniu imienia i naciniciu klawisza Tab kursor przeskoczy na pity centymetr i nazwisko bdzie wpisywane od lewej do prawej, czyli zacznie si na wspomnianym pitym centymetrze, a kolejne znaki bd pojawia si po prawej stronie wstawionego znaku tabulacji. Gdy wybierzemy opcj do rodka, to wprowadzany tekst nazwiska tak si ustawi, e jego rodek zawsze znajdzie si na pitym centymetrze. Analogicznie wybr wyrwnania do prawej spowoduje, e tekst z nazwiskiem w caoci znajdzie si z lewej strony tabulatora i niezalenie od dugoci bdzie si koczy na pitym centymetrze. Wyrwnanie dziesitne oraz przykady uycia prawego i dziesitnego tabulatora przedstawi dalej. W tym przykadzie oba tabulatory bd wyrwnane do lewej. Kolejna grupa opcji w omawianym oknie dialogowym to Znaki wiodce. Wybranie opcji brak spowoduje, e dystans pomidzy wyrazami, midzy ktrymi znalaz si znak tabulacji, nie bdzie wypeniony adnymi widocznymi znakami. Dostpne s jeszcze trzy moliwoci, wybranie drugiej spowoduje wypenienie przestrzeni tabulatora kropkami, trzeciej znakami minusa, a czwartej podkrelenia. Po ustawieniu powyszych opcji przechodzimy do przycisku Ustaw i po jego wybraniu do listy tabulatorw zostanie dodany nowy o podanych wanie parametrach. Po naciniciu przycisku Ustaw, kursor przeskoczy do pola edycyjnego z pooeniem tabulatora. Jeeli, bdc w tym polu edycyjnym naciniemy klawisz strzaki w d/w gr, to moemy przeglda ustawione ju tabulatory. Aby wrci do okna dokumentu i edycji tekstu, wybieramy przycisk OK. W omawianym oknie dialogowym dostpne s jeszcze przyciski Wyczy i Wyczy wszystko. Pierwszy z nich usuwa wybrany wczeniej strzakami gra/d tabulator, a drugi usuwa wszystkie ustawione tabulatory. Wyczyszczenie nie powoduje usunicia znakw tabulacji z caego dokumentu, a tylko z akapitu, w ktrym znajduje si aktualnie kursor. Wstawione do dokumentu znaki tabulacji w pozostaych akapitach zachowuj swoje dotychczasowe miejsce i parametry. Teraz opisz dwa przykady zastosowania prawego i dziesitnego tabulatora. Tabulator wyrwnany do prawej moemy zastosowa np. w dokumentach, ktre w lewym grnym naroniku wymagaj podania danych nadawcy czy autora, a na tej samej wysokoci po prawej stronie miejsca i daty powstania tego dokumentu. Zakadamy, e w pierwszej linii tekstu bdzie imi i nazwisko wyrwnane do lewej, rozpoczynajce si od lewego marginesu strony, a w tym samym wierszu, wyrwnana do prawej, powinna znale si nazwa miejscowoci i data powstania dokumentu. Aby osign taki rezultat, najpierw wpisujemy imi i nazwisko, a potem przechodzimy do menu Format  Tabulatory i ustawiamy parametry naszego prawego tabulatora. Powinien on znale si na wysokoci prawego marginesu strony, by wyrwnany do prawej i bez znakw wiodcych. Przy standardowych ustawieniach marginesu strony formatu A4, kolumna dokumentu ma, jak wspomniaem wyej, szeroko 16 centymetrw. Jeeli ustawimy pooenie tabulatora wanie na szesnastym centymetrze, znajdzie si on dokadnie na wysokoci prawego marginesu, a gdy bdzie wyrwnany do prawej, nazwa miejscowoci i data znajd si po lewej stronie tego tabulatora i zakocz si dokadnie na szesnastym centymetrze. W ten sposb moemy bardzo precyzyjnie rozsun dowolne teksty w poziomie. Po ustawieniu powyszych parametrw i wybraniu przycisku OK wrcimy do naszego dokumentu. Kursor znajduje si za wprowadzonym wanie imieniem i nazwiskiem. Teraz po naciniciu klawisza Tab zostanie wprowadzony znak tabulacji o opisanych wyej parametrach, czyli wyrwnany do prawej, na szesnastym centymetrze, liczc od koca lewego marginesu strony. Jeeli teraz wpiszemy nazw miejscowoci i dat, to tylko ten fragment zostanie wyrwnany do prawej, do miejsca pooenia prawego tabulatora, a wic miejscowo i data bd koczyy si wanie na szesnastym centymetrze, czyli tam, gdzie zaczyna si prawy margines strony, a przestrze od koca nazwiska do nazwy miejscowoci bdzie wypeniona jednym niewidocznym znakiem tabulacji. Tabulator dziesitny dziaa bardzo podobnie, z t rnic, e w miejscu jego pooenia bdzie zawsze znajdowa si przecinek dziesitny wpisanej liczby. Wyobramy sobie, e chcemy wprowadzi list towarw, jeden pod drugim, a obok kadego z nich cen. Wpisujemy wic nazw towaru, naciskamy tabulator i podajemy jego cen i przechodzimy do kolejnego wiersza itd. Przedtem trzeba oczywicie ustawi odpowiedni tabulator dziesitny, aby wszystkie ceny byy precyzyjnie jedna pod drug, a dokadniej: przecinek oddzielajcy zotwki od groszy pod przecinkiem niezalenie od dugoci liczby i nazwy towaru. Pooenie w okienku Tabulatory ustawiamy np. na 12 centymetrw, wyrwnanie dziesitne i znaki wiodce brak lub kropki. Po powrocie do okna dokumentu wprowadzamy nazw towaru, naciskamy klawisz Tab, teraz cen i przechodzimy do nowego wiersza. W taki sposb moemy wprowadzi dowoln ilo danych w czytelny i przejrzysty sposb. Podajc ceny w powyszym przykadzie, pamitajmy, aby zotwki od groszy byy oddzielone tylko przecinkiem. Ustawiajc parametry tabulatorw, naley pamita, aby zarezerwowa odpowiednie odstpy pomidzy tabulatorami. Nie majc podgldu ekranu, moe to by trudne. Wydaje si, e szczeglnie gdy wprowadzamy dusze teksty, pracujc bez podgldu ekranu, tylko z udwikowionym komputerem, atwiej zamiast tabulatorw uy po prostu tabeli. O tworzeniu tabel mona wicej przeczyta w tym rozdziale. Pamitajmy jeszcze, e jeeli w danym akapicie s ustawione jakie tabulatory, to po utworzeniu po nim nowego akapitu wszystkie tabulatory wraz z ustawieniami s dziedziczone. Jeeli chcemy dla nowego akapitu zastosowa inne tabulatory, trzeba wyczyci poprzednie. 
Na koniec tej czci napisz krtko o nawigacji po dokumencie wycznie przy uyciu klawiatury. Standardowy kursor, za pomoc ktrego moemy porusza si po dokumencie w oknie programu Microsoft Word, ma ksztat pionowej kreski, migajcej z okrelon czstotliwoci. Kursorem tym moemy nawigowa po dokumencie, ale tylko po obszarze zapisanym dowolnymi znakami. W miejscu, gdzie aktualnie znajduje si kursor, mona zawsze wprowadzi dowolny znak z klawiatury. Jak to ju zostao wspomniane wyej, wpisywanie znakw moe odbywa si w dwch trybach   wstawiania i zastpowania. Pomidzy nimi przeczamy si klawiszem Insert. Najczciej, redagujc nowy tekst, dopisujemy tre na kocu caego dokumentu. Wtedy znak koca ostatniego akapitu jest odsuwany na koniec i wstawiane s przed nim poszczeglne znaki. Osoby niewidome wykorzystuj edytory tekstu nie tylko do pisania, ale rwnie do odczytywania gotowych ju dokumentw tekstowych. Warto wic dobrze opanowa umiejtno poruszania si kursorem po tekcie. Najmniejszym elementem dokumentu tekstowego jest jeden znak. W zalenoci od sposobu kodowania znakw moe on zajmowa w pamici komputera rn przestrze, ale na potrzeby niniejszego podrcznika nie bdziemy zajmowa si tym zagadnieniem. Wspomniany kursor edytora tekstu moe porusza si z dokadnoci do pojedynczego znaku. Wizualnie pionowa kreska kursora ustawia si pomidzy dwoma ssiadujcymi znakami. Jeeli jestemy na pocztku dokumentu, to kursor jest przed pierwszym znakiem caego dokumentu. Program odczytujcy ekran odczytuje mow syntetyczn wanie ten znak, przed ktrym jest kursor. Gdy kursor jest na kocu dokumentu, to ustawi si za ostatnim znakiem, czyli przed ostatnim znakiem koca akapitu. Oczywicie standardowo znak koca akapitu jest niewidoczny na ekranie monitora, chyba e uytkownik przestawi to w opcjach programu. Kiedy naciskamy klawisz strzaki w prawo, kursor przesuwa si po jednym znaku w prawo i program powinien odczyta znak, przed ktrym si ustawi. Do usuwania zbdnych lub bdnie wprowadzonych znakw su klawisze Delete i Backspace. Klawiszem Delete kasujemy znak z prawej strony kursora, a Backspace usuwa jeden znak z lewej jego strony. Podczas usuwania uytkownik powinien usysze, jaki znak kasuje. Po usuniciu znaku cay tekst skraca si i zostanie przesunity, tak aby zapeni przestrze po skasowanym znaku. Edytor tekstu Microsoft Word posiada kilka skrtw klawiaturowych powszechnie stosowanych w innych programach tego rodzaju do nawigacji po dokumencie. Aby z dowolnego miejsca w tekcie przeskoczy na pocztek dokumentu, naciskamy skrt Control+Home. Na koniec, czyli tu przed ostatni znak koca ostatniego akapitu, przechodzimy, naciskajc Control+End. Na pocztek wiersza, w ktrym aktualnie znajduje si kursor  Home, na jego koniec  End. Klawiszami strzaek prawo/lewo przemieszczamy si o jeden znak w jednym z kierunkw, a strzakami gra/d o jeden wiersz do gry lub w d. Niewidomi uytkownicy klawisze strzaek wykorzystuj rwnie do odczytywania tekstw. Do przeskakiwania z jednego wyrazu na drugi su skrty klawiaturowe Control+strzaka w prawo lub Control+strzaka w lewo. Po zastosowaniu jednego z tych skrtw kursor zawsze ustawia si na pocztku wyrazu, na ktry zosta przeniesiony, a dokadniej: znajdzie si przed pierwszym znakiem wybranego wyrazu. Skrt Control+strzaka w d przenosi kursor o jeden akapit w d, a Control+strzaka w gr o akapit w gr. Tu rwnie ustawia si z lewej strony pierwszego znaku w danym akapicie. Wymienione tutaj podstawowe skrty daj moliwo dotarcia praktycznie do kadego miejsca w dokumencie programu Microsoft Word. Nieco inaczej naley nawigowa po tabeli wstawionej do dokumentu. Wicej na ten temat mona znale w tym rozdziale, w czci powiconej tabelom. 
Szybkim sposobem na przeniesienie kursora w konkretne miejsce w dokumencie jest uycie polece Znajd... i Przejd do.... Pierwsze z nich dostpne jest w menu Edycja lub pod skrtem klawiaturowym Control+F. W polu edycyjnym okna dialogowego, ktre wywietli si po wybraniu tego polecenia, wpisujemy poszukiwany cig znakw. Nie musi to by cay wyraz. Moemy tam wpisa fragment wyrazu czy dowoln fraz. Naley pamita, e program wyszukuje identyczny cig znakw w tekcie. Gdy warunek ten zostanie speniony, zaznacza ten pasujcy fragment i zatrzymuje si na nim. Okno dialogowe nie znika. Aby zamkn okno wyszukiwania i przej do treci dokumentu w miejscu, gdzie wystpi szukany fragment, wystarczy nacisn klawisz ESC. Ponowne nacinicie klawisza Enter przed zamkniciem okna do wyszukiwania spowoduje ponown prb szukania tego samego cigu znakw, rozpoczynajc od miejsca tu za ostatnim wystpieniem szukanego tekstu. Jeeli podanego cigu znakw nie ma w caym dokumencie, to program pokae stosowne okienko z komunikatem. Kolejne wspomniane wyej polecenie, Przejd do... jest rwnie dostpne z menu Edycja lub za pomoc skrtu klawiaturowego Control+G. Okno dialogowe tego polecenia skada si z dwch podstawowych elementw. Pierwszy z nich to lista Przejd do, na ktrej mona zaznaczy, do jakiego obiektu ma przej kursor, a drugi to pole edycyjne do wpisania numeru lub nazwy obiektu, do ktrego program ma przeskoczy. Standardowo, po otwarciu omawianego okna, na licie wybrana jest strona. Gdy w polu edycyjnym wpiszemy numer strony i naciniemy Enter, program przeniesie kursor na pocztek strony o podanym numerze. Prosz przejrze dostpne obiekty na licie, do ktrych moe przechodzi kursor. Najczciej stosuje si stron czy wiersz. 
Sprawne posugiwanie si opisanymi tutaj skrtami i poleceniami pozwoli na wydajn prac z dokumentem. Nawigacja po dokumencie bdzie rwnie przydatna do zaznaczania fragmentw do pniejszego formatowania. Jeden ze sposobw zaznaczania blokw tekstu z klawiatury zosta dokadniej opisany w czci dotyczcej formatowania w tym rozdziale. Opisaem tam rwnie sposoby kopiowania i przenoszenia zaznaczonego bloku tekstu. 
